Đăng nhập

Bài bình luận gần đây

14 tuần 1 ngày về trước
14 tuần 1 ngày về trước
15 tuần 6 ngày về trước
15 tuần 6 ngày về trước
15 tuần 6 ngày về trước
17 tuần 2 ngày về trước
26 tuần 5 ngày về trước
38 tuần 1 ngày về trước
48 tuần 5 ngày về trước
49 tuần 2 ngày về trước
  •  
  • 1 trên 117
  • >>
  • user warning: Table '.\k16toanco\cache_filter' is marked as crashed and should be repaired query: SELECT data, created, headers, expire, serialized FROM cache_filter WHERE cid = '2:eda0d6de628394d472670bba8d291b67' in E:\xampp\htdocs\k16toanco.info\wwwroot\includes\cache.inc on line 25.
  • user warning: Table '.\k16toanco\cache_filter' is marked as crashed and should be repaired query: UPDATE cache_filter SET data = '<p>&nbsp;</p>\n<div class=\"Summary\" style=\"font-size: 10pt; font-family: Arial; line-height: 18px; text-align: left; background-color: rgb(255, 255, 255); padding-top: 2px; padding-right: 2px; padding-bottom: 2px; padding-left: 2px; \"><span id=\"dnn_ctr394_ArticleMainView_ViewEntry_Standard_lblDescription\" class=\"SummaryDetail\" style=\"font-size: 10pt; font-weight: bold; text-align: justify; \">\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">Để &ldquo;đổi mới&rdquo; hay &ldquo;thay đổi&rdquo; gi&aacute;o dục đại học th&igrave; việc ti&ecirc;n quyết nhất l&agrave; phải c&oacute; nhận thức đầy đủ v&agrave; đ&uacute;ng đắn về đại học v&agrave; nền đại học. Nếu nhận thức sai lệch v&agrave; ấu trĩ th&igrave; việc &ldquo;đổi mới&rdquo; n&agrave;y sẽ kh&ocirc;ng thể thực hiện được hoặc nếu c&oacute; thực hiện được đi nữa th&igrave; cũng sẽ g&acirc;y ra những hậu quả tai hại về nhiều mặt.</div>\n<p></p></span></div>\n<p>&nbsp;<span id=\"dnn_ctr394_ArticleMainView_ViewEntry_Standard_lblArticle\" class=\"ContentDetail\" style=\"font-family: Arial; font-size: 9.5pt; text-align: justify; \"> <img src=\"/sites/default/files/Dai hoc de lam gi.jpg\" width=\"330\" height=\"220\" alt=\"\" style=\"font-family: arial; font-size: 12px; \" /></span></p>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">&nbsp;</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \"><span style=\"font-family: Arial; font-size: 11px; font-style: italic; \">Một bức tượng trong khu&ocirc;n vi&ecirc;n ĐH Montevallo,&nbsp;</span><span style=\"font-family: Arial; font-size: 11px; font-style: italic; \">bang Alabama, Mỹ</span></div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">&nbsp;</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">Hiện nay, c&oacute; rất nhiều g&oacute;c nh&igrave;n kh&aacute;c nhau về kh&aacute;i niệm đại học v&agrave; mục đ&iacute;ch của đại học, mỗi g&oacute;c nh&igrave;n đưa ra một c&aacute;ch hiểu về đại học v&agrave; nền đại học. Việc c&oacute; được nhiều g&oacute;c nh&igrave;n về c&ugrave;ng một vấn đề như vậy l&agrave; rất hữu &iacute;ch bởi n&oacute; cho ch&uacute;ng ta cơ hội để hiểu vấn đề đ&oacute; một c&aacute;ch đầy đủ v&agrave; s&acirc;u sắc hơn. Trong phạm vi b&agrave;i viết n&agrave;y, t&ocirc;i muốn đ&oacute;ng g&oacute;p một g&oacute;c nh&igrave;n để g&oacute;p phần l&agrave;m r&otilde; kh&aacute;i niệm đại học v&agrave; nền đại học ở &iacute;t nhất ba điểm cơ bản sau: Vai tr&ograve; của đại học trong x&atilde; hội, sứ mệnh của đại học đối với x&atilde; hội, v&agrave; vị tr&iacute; của đại học trong x&atilde; hội.\n<p><strong>Vai tr&ograve; của đại học trong x&atilde; hội?</strong></p>\n<p>C&oacute; thể c&oacute; nhiều quan điểm về vai tr&ograve; của đại học trong x&atilde; hội, nhưng t&ocirc;i cho rằng, nền đại học c&oacute; hai vai tr&ograve; quan trọng bậc nhất đ&oacute; l&agrave;:&nbsp;<em>(1) L&atilde;nh đạo/Dẫn dắt x&atilde; hội về mặt tr&iacute; tuệ v&agrave; tư tưởng; (2) Đại diện cho ch&acirc;n l&yacute;, c&ocirc;ng l&yacute; v&agrave; lương tri của lo&agrave;i ngườ</em>i.</p>\n<p>Tất nhi&ecirc;n, ngay cả trong những x&atilde; hội văn minh nhất ở những nước ph&aacute;t triển nhất th&igrave; kh&ocirc;ng phải &ldquo;trường đại học&rdquo; n&agrave;o cũng dễ d&agrave;ng l&agrave;m được những điều n&agrave;y (chẳng hạn như ở đ&acirc;u đ&oacute; trong những x&atilde; hội n&agrave;y vẫn c&oacute; cả những &ldquo;trường đại học&rdquo; chỉ chuy&ecirc;n &ldquo;b&aacute;n bằng&rdquo;). Nhưng x&eacute;t tr&ecirc;n b&igrave;nh diện chung th&igrave; một &ldquo;nền đại học&rdquo; đ&uacute;ng nghĩa phải nắm được v&agrave; thể hiện được những vai tr&ograve; đ&oacute; trong x&atilde; hội. &ldquo;X&atilde; hội&rdquo; ở đ&acirc;y kh&ocirc;ng chỉ được hiểu l&agrave; một cộng đồng, một địa phương, một quốc gia, m&agrave; c&ograve;n được hiểu l&agrave; x&atilde; hội to&agrave;n cầu.</p>\n<p><strong>Sứ mệnh của đại học đối với x&atilde; hội?</strong></p>\n<p>Để c&oacute; được v&agrave; thể hiện được c&aacute;c vai tr&ograve; tr&ecirc;n th&igrave; đại học (nhất l&agrave; những đại học tinh hoa của mỗi quốc gia) cần thực hiện được tối thiểu hai sứ mệnh (c&ograve;n gọi l&agrave; tr&aacute;ch nhiệm, chức năng, nhiệm vụ, c&ocirc;ng việc) quan trọng bậc nhất sau đ&acirc;y:&nbsp;<em>(1) Sản xuất/Tạo ra tri thức / Knowledge (chức năng nghi&ecirc;n cứu của đại học); (2) Sản xuất/Tạo ra tr&iacute; thức / Intellectuals (chức năng đ&agrave;o tạo của đại học).&nbsp;</em>Hiện thực h&oacute;a hai sứ mệnh n&agrave;y sẽ phục vụ quan trọng cho mục ti&ecirc;u ph&aacute;t triển quốc gia v&agrave; g&oacute;p phần thay đổi thế giới.</p>\n<p>Kh&aacute;i niệm &ldquo;tr&iacute; thức&rdquo; ở đ&acirc;y, theo một định nghĩa ngắn gọn của ri&ecirc;ng t&aacute;c giả, c&oacute; thể được hiểu l&agrave; &ldquo;<em>người c&oacute; tr&iacute; v&agrave; lu&ocirc;n d&ugrave;ng c&aacute;i tr&iacute; của m&igrave;nh để g&oacute;p phần thức tỉnh x&atilde; hội nhằm hướng mọi người đến c&aacute;i đ&uacute;ng v&agrave; c&aacute;i đẹp</em>&ldquo;. (C&oacute; thể tham khảo th&ecirc;m về kh&aacute;i niệm &ldquo;tr&iacute; thức&rdquo; của c&ugrave;ng t&aacute;c giả ở đ&acirc;y: <a href=\"http://www.ired.edu.vn/vn/DocTin/vai-tro-cua-tri-thuc-hay-trach-nhiem-xa-hoi-cua-nhung-nguoi-hieu-biet\" title=\"http://www.ired.edu.vn/vn/DocTin/vai-tro-cua-tri-thuc-hay-trach-nhiem-xa-hoi-cua-nhung-nguoi-hieu-biet\">http://www.ired.edu.vn/vn/DocTin/vai-tro-cua-tri-thuc-hay-trach-nhiem-xa...</a>)&nbsp;</p>\n<p>Như vậy, để c&oacute; thể được xem l&agrave; &ldquo;tr&iacute; thức&rdquo; th&igrave; bản th&acirc;n một người trước hết phải l&agrave; một &ldquo;chuy&ecirc;n gia chuy&ecirc;n ng&agrave;nh&rdquo; (nh&acirc;n lực tr&igrave;nh độ cao) trong một hay một số chuy&ecirc;n ng&agrave;nh n&agrave;o đ&oacute;, nhưng chỉ ri&ecirc;ng một ti&ecirc;u ch&iacute; đ&oacute; sẽ l&agrave; chưa đủ bởi &ldquo;tr&iacute; thức&rdquo; kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; một người giỏi chuy&ecirc;n m&ocirc;n v&agrave; l&agrave;m chuy&ecirc;n m&ocirc;n giỏi m&agrave; c&ograve;n phải lu&ocirc;n nỗ lực thực hiện &ldquo;<em>tr&aacute;ch nhiệm x&atilde; hội của người hiểu biết</em>&rdquo; (d&ugrave;ng chuy&ecirc;n m&ocirc;n v&agrave; sự hiểu biết của m&igrave;nh để g&oacute;p phần khai s&aacute;ng x&atilde; hội nhằm hướng mọi người đến c&aacute;i đ&uacute;ng v&agrave; c&aacute;i đẹp, hướng mọi người đến những gi&aacute; trị phổ qu&aacute;t của lo&agrave;i người). N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, những người giỏi chuy&ecirc;n m&ocirc;n mang trong m&igrave;nh &ldquo;tinh thần đại học&rdquo; đ&uacute;ng nghĩa sẽ trở th&agrave;nh &ldquo;những con người tr&iacute; thức&rdquo;.</p>\n<p>Một trường học sau phổ th&ocirc;ng (higher education) chỉ đ&agrave;o tạo ra những người &ldquo;c&oacute; nghề&rdquo; nhưng lại kh&ocirc;ng &ldquo;tạo ra tri thức mới&rdquo; hay kh&ocirc;ng &ldquo;tạo ra tr&iacute; thức mới&rdquo; th&igrave; kh&oacute; thể được xem l&agrave; đại học. V&agrave; cũng trong sứ mệnh của m&igrave;nh, đại học đ&iacute;ch thực, nhất l&agrave; những đại học tinh hoa (bất kể c&ocirc;ng hay tư), cũng l&agrave; một doanh nghiệp x&atilde; hội (phi lợi nhuận) hoạt động v&igrave; &ldquo;mục đ&iacute;ch c&ocirc;ng&rdquo; v&agrave; gắn liền với việc theo đuổi ch&acirc;n l&yacute;, bảo vệ c&ocirc;ng l&yacute; v&agrave; đại diện lương tri&hellip; Như vậy, sản phẩm của những đại học đ&uacute;ng&nbsp; nghĩa về cơ bản l&agrave; &ldquo;sản phẩm c&ocirc;ng&rdquo; (public goods) để phục vụ cho &ldquo;mục đ&iacute;ch c&ocirc;ng&rdquo; (public purpose/public use), n&ecirc;n việc d&ugrave;ng &ldquo;tiền c&ocirc;ng&rdquo; (state budget) để t&agrave;i trợ cho hoạt động của những đại học đ&iacute;ch thực (b&ecirc;n cạnh tiền học ph&iacute; từ học vi&ecirc;n, tiền t&agrave;i trợ kh&aacute;c từ b&ecirc;n ngo&agrave;i v&agrave; nguồn thu kh&aacute;c) l&agrave; cần thiết.</p>\n<p><strong>Vị tr&iacute; của đại học trong x&atilde; hội?</strong></p>\n<p>Để hiện thực h&oacute;a được sứ mệnh của m&igrave;nh, để thực hiện được c&ocirc;ng việc của m&igrave;nh v&agrave; thể hiện được vai tr&ograve; của m&igrave;nh trong x&atilde; hội th&igrave; vị tr&iacute;, vị thế của đại học phải như sau:&nbsp;<em>(1) Độc lập với quyền lực</em>&nbsp;(nhất l&agrave; quyền lực về ch&iacute;nh trị, v&igrave; trong một x&atilde; hội văn minh, về cơ bản, đại học được sinh ra kh&ocirc;ng phải để phục vụ cho mục ti&ecirc;u ch&iacute;nh trị hay để thực hiện c&aacute;c &ldquo;nhiệm vụ ch&iacute;nh trị&rdquo; của c&aacute;c đảng ph&aacute;i ch&iacute;nh trị);&nbsp;<em>(2) Độc lập với tiền bạc</em>(nh&agrave; t&agrave;i trợ Nh&agrave; nước, nh&agrave; t&agrave;i trợ tư nh&acirc;n, nh&agrave; t&agrave;i trợ tổ chức&hellip; t&agrave;i trợ t&agrave;i ch&iacute;nh cho đại học hoạt động nhưng kh&ocirc;ng được ph&eacute;p chi phối hay b&oacute;p m&eacute;o bản chất c&ocirc;ng việc của đại học; v&agrave; đồng thời, đại học cũng kh&ocirc;ng được ph&eacute;p để tiền bạc hay quyền lực chi phối hay b&oacute;p m&eacute;o bản chất c&ocirc;ng việc của m&igrave;nh);&nbsp;<em>(3) Độc lập với t&ocirc;n gi&aacute;o&nbsp;</em>(trong một x&atilde; hội văn minh, c&oacute; thể c&oacute; cả đại học thuộc một t&ocirc;n gi&aacute;o n&agrave;o đ&oacute;, nhưng x&eacute;t về tổng thể nền đại học v&agrave; nền gi&aacute;o dục, lu&ocirc;n c&oacute; sự độc lập cần thiết giữa gi&aacute;o dục, t&ocirc;n gi&aacute;o v&agrave; ch&iacute;nh trị).</p>\n<p>Chỉ khi đại học c&oacute; được cả ba vị thế &ldquo;độc lập&rdquo; n&oacute;i tr&ecirc;n th&igrave; may ra mới c&oacute; thể c&oacute; &ldquo;tự do&rdquo; (tự do học thuật / tự do đ&agrave;o tạo, tự do nghi&ecirc;n cứu...). V&agrave; từ &ldquo;tự do&rdquo; th&igrave; mới c&oacute; thể c&oacute; &ldquo;tự chủ&rdquo; (tự chủ về học thuật, tự chủ về nh&acirc;n sự, tự chủ về tuyển sinh, tự chủ về thu chi&hellip;). Hoặc đ&ocirc;i khi cũng c&oacute; thể n&oacute;i ngược lại l&agrave;, phải c&oacute; &ldquo;tự chủ&rdquo; mới c&oacute; &ldquo;tự do&rdquo;. Nhưng t&oacute;m lại l&agrave;, chỉ khi c&oacute; c&aacute;c tiền đề &ldquo;độc lập&rdquo;, &ldquo;tự do&rdquo; v&agrave; &ldquo;tự chủ&rdquo; (nhất l&agrave; về mặt học thuật) như tr&ecirc;n, đại học mới c&oacute; thể ph&aacute;t triển theo đ&uacute;ng c&aacute;i nghĩa m&agrave; thế giới văn minh đang hiểu, c&ograve;n kh&ocirc;ng th&igrave; kh&ocirc;ng c&oacute; g&igrave; để b&agrave;n nhiều. Bởi ch&uacute;ng ta sẽ kh&ocirc;ng bao giờ c&oacute; những trường đại học đ&uacute;ng nghĩa (v&agrave; một nền đại học đ&uacute;ng nghĩa) nếu ch&uacute;ng ta chỉ cho n&oacute; (đại học) một tờ quyết định A4, một con dấu đỏ, một miếng đất rộng, một số tiền lớn v&agrave; một biển hiệu đẹp (tr&ecirc;n đ&oacute; c&oacute; d&ograve;ng chữ &ldquo;Đại học&hellip;&rdquo; để treo ho&agrave;nh tr&aacute;ng trước cổng trường).&nbsp;<br />\nĐể c&oacute; được sự &ldquo;đ&uacute;ng nghĩa&rdquo; đ&oacute;, ngo&agrave;i những thứ đ&oacute; ra (giấy ph&eacute;p v&agrave; tiền bạc), c&oacute; &iacute;t nhất hai thứ quan trọng v&agrave; thi&ecirc;ng li&ecirc;ng nữa m&agrave; ch&uacute;ng ta cần phải trao cho đại học:</p>\n<p><strong>(a) Tinh thần đại học:&nbsp;</strong>Tinh thần đ&oacute; l&agrave;: Khi đại học &ldquo;ngồi&rdquo;&nbsp;<strong>đ&uacute;ng vị tr&iacute;&nbsp;</strong><em>(độc lập với quyền lực, tiền bạc v&agrave; t&ocirc;n gi&aacute;o; tự do về học thuật; v&agrave; tự chủ về hoạt động)</em>; th&igrave; đại học sẽ thực hiện được&nbsp;<strong>đ&uacute;ng sứ mệnh</strong>&nbsp;<em>(sản xuất tri thức mới, sản xuất tr&iacute; thức mới, v&agrave; sản xuất chuy&ecirc;n gia chuy&ecirc;n ng&agrave;nh)</em>; V&agrave; khi đ&oacute; đại học sẽ giữ&nbsp;<strong>đ&uacute;ng vai tr&ograve;&nbsp;</strong><em>(nơi dẫn dắt x&atilde; hội về mặt tr&iacute; tuệ v&agrave; tư tưởng; nơi đại diện cho ch&acirc;n l&yacute;, c&ocirc;ng l&yacute; v&agrave; lương tri của lo&agrave;i người);&nbsp;</em></p>\n<p><strong>(b) L&atilde;nh đạo đại học:</strong>&nbsp;Nh&agrave; nước v&agrave; nh&agrave; trường cần c&oacute; sự hỗ trợ tối đa để những nh&agrave; quản trị đại học c&oacute; tầm (c&oacute; khả năng thẩm thấu, trung th&agrave;nh, bảo vệ v&agrave; theo đuổi &ldquo;tinh thần đại học&rdquo; n&oacute;i tr&ecirc;n) v&agrave; c&oacute; t&acirc;m (c&oacute; kh&aacute;t khao, d&aacute;m dấn th&acirc;n nhằm kiến tạo một &ldquo;nền gi&aacute;o dục đại học Việt Nam&rdquo; c&oacute; khả năng đua tranh với những nền đại học ở c&aacute;c x&atilde; hội văn minh) ngồi v&agrave;o ghế l&atilde;nh đạo trường đại học v&agrave; nền đại học.</p>\n<p>Tất nhi&ecirc;n, trước khi trao cho đại học những thứ n&agrave;y th&igrave; cũng cần một h&agrave;nh lang ph&aacute;p l&yacute; hữu hiệu nhằm bảo đảm &ldquo;tinh thần đại học&rdquo; được ph&aacute;t huy tối đa v&agrave; đồng thời kiểm so&aacute;t được những vấn đề ph&aacute;t sinh.</p>\n<p><em>Nếu trường đại học v&agrave; nền đại học kh&ocirc;ng c&oacute; được những điều ti&ecirc;n quyết l&agrave; &ldquo;tinh thần đại học&rdquo; v&agrave; &ldquo;l&atilde;nh đạo đại học&rdquo; n&oacute;i tr&ecirc;n th&igrave; việc &ldquo;đổi mới căn bản v&agrave; to&agrave;n diện nền đại học&rdquo; m&agrave; ch&uacute;ng ta đang k&ecirc;u gọi chỉ l&agrave; một viễn cảnh m&ugrave; mờ.</em></p>\n<p>Ngược lại, nếu trường đại học v&agrave; nền đại học c&oacute; được những điều ti&ecirc;n quyết n&agrave;y th&igrave; nhất định c&aacute;c trường đại học v&agrave; cả nền đại học sẽ cất c&aacute;nh mạnh mẽ v&agrave; đất nước cũng sẽ được thăng hoa. Khi đ&oacute;, c&aacute;c nh&agrave; l&atilde;nh đạo nền đại học, c&aacute;c nh&agrave; l&atilde;nh đạo nền gi&aacute;o dục v&agrave; c&aacute;c nh&agrave; l&atilde;nh đạo quốc gia c&oacute; thể tự h&agrave;o v&igrave; những g&igrave; m&agrave; m&igrave;nh đ&atilde; l&agrave;m để đặt nền m&oacute;ng v&agrave; khơi nguồn cho c&ocirc;ng cuộc cải tổ nền đại học n&oacute;i ri&ecirc;ng v&agrave; cho sự thịnh vượng v&agrave; văn minh của quốc gia n&oacute;i chung./.</p></div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">&nbsp;</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \"><span style=\"font-family: Verdana; font-size: 11px; font-weight: bold; \">Giản Tư Trung</span>&nbsp;<br />\nViện IRED (TP. HCM)</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">-------------------------------------------------------------------------</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \">(ThuanNV sưu tầm theo: Tạp ch&iacute; Tia S&aacute;ng - 11/5/2012</div>\n<div align=\"justify\" style=\"font-size: 12px; font-family: arial; \"><a href=\"http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&amp;CategoryID=6&amp;News=5174\">http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=113&amp;CategoryID=6&amp;News=5174</a>&nbsp;)</div>\n<p></p>\n<p>&nbsp;</p>\n<p>&nbsp;</p>\n', created = 1433016718, expire = 1433103118, headers = '', serialized = 0 WHERE cid = '2:eda0d6de628394d472670bba8d291b67' in E:\xampp\htdocs\k16toanco.info\wwwroot\includes\cache.inc on line 108.
  • user warning: Table '.\k16toanco\cache_filter' is marked as crashed and should be repaired query: SELECT data, created, headers, expire, serialized FROM cache_filter WHERE cid = '3:5db21b0f49ea963520065009d270d3dc' in E:\xampp\htdocs\k16toanco.info\wwwroot\includes\cache.inc on line 25.

KHÁI NIỆM VÀ NỀN ĐẠI HỌC (thuannv st)

 

Để “đổi mới” hay “thay đổi” giáo dục đại học thì việc tiên quyết nhất là phải có nhận thức đầy đủ và đúng đắn về đại học và nền đại học. Nếu nhận thức sai lệch và ấu trĩ thì việc “đổi mới” này sẽ không thể thực hiện được hoặc nếu có thực hiện được đi nữa thì cũng sẽ gây ra những hậu quả tai hại về nhiều mặt.

 

 
Một bức tượng trong khuôn viên ĐH Montevallo, bang Alabama, Mỹ
 
Hiện nay, có rất nhiều góc nhìn khác nhau về khái niệm đại học và mục đích của đại học, mỗi góc nhìn đưa ra một cách hiểu về đại học và nền đại học. Việc có được nhiều góc nhìn về cùng một vấn đề như vậy là rất hữu ích bởi nó cho chúng ta cơ hội để hiểu vấn đề đó một cách đầy đủ và sâu sắc hơn. Trong phạm vi bài viết này, tôi muốn đóng góp một góc nhìn để góp phần làm rõ khái niệm đại học và nền đại học ở ít nhất ba điểm cơ bản sau: Vai trò của đại học trong xã hội, sứ mệnh của đại học đối với xã hội, và vị trí của đại học trong xã hội.

Vai trò của đại học trong xã hội?

Có thể có nhiều quan điểm về vai trò của đại học trong xã hội, nhưng tôi cho rằng, nền đại học có hai vai trò quan trọng bậc nhất đó là: (1) Lãnh đạo/Dẫn dắt xã hội về mặt trí tuệ và tư tưởng; (2) Đại diện cho chân lý, công lý và lương tri của loài người.

Tất nhiên, ngay cả trong những xã hội văn minh nhất ở những nước phát triển nhất thì không phải “trường đại học” nào cũng dễ dàng làm được những điều này (chẳng hạn như ở đâu đó trong những xã hội này vẫn có cả những “trường đại học” chỉ chuyên “bán bằng”). Nhưng xét trên bình diện chung thì một “nền đại học” đúng nghĩa phải nắm được và thể hiện được những vai trò đó trong xã hội. “Xã hội” ở đây không chỉ được hiểu là một cộng đồng, một địa phương, một quốc gia, mà còn được hiểu là xã hội toàn cầu.

Sứ mệnh của đại học đối với xã hội?

Để có được và thể hiện được các vai trò trên thì đại học (nhất là những đại học tinh hoa của mỗi quốc gia) cần thực hiện được tối thiểu hai sứ mệnh (còn gọi là trách nhiệm, chức năng, nhiệm vụ, công việc) quan trọng bậc nhất sau đây: (1) Sản xuất/Tạo ra tri thức / Knowledge (chức năng nghiên cứu của đại học); (2) Sản xuất/Tạo ra trí thức / Intellectuals (chức năng đào tạo của đại học). Hiện thực hóa hai sứ mệnh này sẽ phục vụ quan trọng cho mục tiêu phát triển quốc gia và góp phần thay đổi thế giới.

Khái niệm “trí thức” ở đây, theo một định nghĩa ngắn gọn của riêng tác giả, có thể được hiểu là “người có trí và luôn dùng cái trí của mình để góp phần thức tỉnh xã hội nhằm hướng mọi người đến cái đúng và cái đẹp“. (Có thể tham khảo thêm về khái niệm “trí thức” của cùng tác giả ở đây: http://www.ired.edu.vn/vn/DocTin/vai-tro-cua-tri-thuc-hay-trach-nhiem-xa...

Như vậy, để có thể được xem là “trí thức” thì bản thân một người trước hết phải là một “chuyên gia chuyên ngành” (nhân lực trình độ cao) trong một hay một số chuyên ngành nào đó, nhưng chỉ riêng một tiêu chí đó sẽ là chưa đủ bởi “trí thức” không chỉ là một người giỏi chuyên môn và làm chuyên môn giỏi mà còn phải luôn nỗ lực thực hiện “trách nhiệm xã hội của người hiểu biết” (dùng chuyên môn và sự hiểu biết của mình để góp phần khai sáng xã hội nhằm hướng mọi người đến cái đúng và cái đẹp, hướng mọi người đến những giá trị phổ quát của loài người). Nói cách khác, những người giỏi chuyên môn mang trong mình “tinh thần đại học” đúng nghĩa sẽ trở thành “những con người trí thức”.

Một trường học sau phổ thông (higher education) chỉ đào tạo ra những người “có nghề” nhưng lại không “tạo ra tri thức mới” hay không “tạo ra trí thức mới” thì khó thể được xem là đại học. Và cũng trong sứ mệnh của mình, đại học đích thực, nhất là những đại học tinh hoa (bất kể công hay tư), cũng là một doanh nghiệp xã hội (phi lợi nhuận) hoạt động vì “mục đích công” và gắn liền với việc theo đuổi chân lý, bảo vệ công lý và đại diện lương tri… Như vậy, sản phẩm của những đại học đúng  nghĩa về cơ bản là “sản phẩm công” (public goods) để phục vụ cho “mục đích công” (public purpose/public use), nên việc dùng “tiền công” (state budget) để tài trợ cho hoạt động của những đại học đích thực (bên cạnh tiền học phí từ học viên, tiền tài trợ khác từ bên ngoài và nguồn thu khác) là cần thiết.

Vị trí của đại học trong xã hội?

Để hiện thực hóa được sứ mệnh của mình, để thực hiện được công việc của mình và thể hiện được vai trò của mình trong xã hội thì vị trí, vị thế của đại học phải như sau: (1) Độc lập với quyền lực (nhất là quyền lực về chính trị, vì trong một xã hội văn minh, về cơ bản, đại học được sinh ra không phải để phục vụ cho mục tiêu chính trị hay để thực hiện các “nhiệm vụ chính trị” của các đảng phái chính trị); (2) Độc lập với tiền bạc(nhà tài trợ Nhà nước, nhà tài trợ tư nhân, nhà tài trợ tổ chức… tài trợ tài chính cho đại học hoạt động nhưng không được phép chi phối hay bóp méo bản chất công việc của đại học; và đồng thời, đại học cũng không được phép để tiền bạc hay quyền lực chi phối hay bóp méo bản chất công việc của mình); (3) Độc lập với tôn giáo (trong một xã hội văn minh, có thể có cả đại học thuộc một tôn giáo nào đó, nhưng xét về tổng thể nền đại học và nền giáo dục, luôn có sự độc lập cần thiết giữa giáo dục, tôn giáo và chính trị).

Chỉ khi đại học có được cả ba vị thế “độc lập” nói trên thì may ra mới có thể có “tự do” (tự do học thuật / tự do đào tạo, tự do nghiên cứu...). Và từ “tự do” thì mới có thể có “tự chủ” (tự chủ về học thuật, tự chủ về nhân sự, tự chủ về tuyển sinh, tự chủ về thu chi…). Hoặc đôi khi cũng có thể nói ngược lại là, phải có “tự chủ” mới có “tự do”. Nhưng tóm lại là, chỉ khi có các tiền đề “độc lập”, “tự do” và “tự chủ” (nhất là về mặt học thuật) như trên, đại học mới có thể phát triển theo đúng cái nghĩa mà thế giới văn minh đang hiểu, còn không thì không có gì để bàn nhiều. Bởi chúng ta sẽ không bao giờ có những trường đại học đúng nghĩa (và một nền đại học đúng nghĩa) nếu chúng ta chỉ cho nó (đại học) một tờ quyết định A4, một con dấu đỏ, một miếng đất rộng, một số tiền lớn và một biển hiệu đẹp (trên đó có dòng chữ “Đại học…” để treo hoành tráng trước cổng trường). 
Để có được sự “đúng nghĩa” đó, ngoài những thứ đó ra (giấy phép và tiền bạc), có ít nhất hai thứ quan trọng và thiêng liêng nữa mà chúng ta cần phải trao cho đại học:

(a) Tinh thần đại học: Tinh thần đó là: Khi đại học “ngồi” đúng vị trí (độc lập với quyền lực, tiền bạc và tôn giáo; tự do về học thuật; và tự chủ về hoạt động); thì đại học sẽ thực hiện được đúng sứ mệnh (sản xuất tri thức mới, sản xuất trí thức mới, và sản xuất chuyên gia chuyên ngành); Và khi đó đại học sẽ giữ đúng vai trò (nơi dẫn dắt xã hội về mặt trí tuệ và tư tưởng; nơi đại diện cho chân lý, công lý và lương tri của loài người); 

(b) Lãnh đạo đại học: Nhà nước và nhà trường cần có sự hỗ trợ tối đa để những nhà quản trị đại học có tầm (có khả năng thẩm thấu, trung thành, bảo vệ và theo đuổi “tinh thần đại học” nói trên) và có tâm (có khát khao, dám dấn thân nhằm kiến tạo một “nền giáo dục đại học Việt Nam” có khả năng đua tranh với những nền đại học ở các xã hội văn minh) ngồi vào ghế lãnh đạo trường đại học và nền đại học.

Tất nhiên, trước khi trao cho đại học những thứ này thì cũng cần một hành lang pháp lý hữu hiệu nhằm bảo đảm “tinh thần đại học” được phát huy tối đa và đồng thời kiểm soát được những vấn đề phát sinh.

Nếu trường đại học và nền đại học không có được những điều tiên quyết là “tinh thần đại học” và “lãnh đạo đại học” nói trên thì việc “đổi mới căn bản và toàn diện nền đại học” mà chúng ta đang kêu gọi chỉ là một viễn cảnh mù mờ.

Ngược lại, nếu trường đại học và nền đại học có được những điều tiên quyết này thì nhất định các trường đại học và cả nền đại học sẽ cất cánh mạnh mẽ và đất nước cũng sẽ được thăng hoa. Khi đó, các nhà lãnh đạo nền đại học, các nhà lãnh đạo nền giáo dục và các nhà lãnh đạo quốc gia có thể tự hào vì những gì mà mình đã làm để đặt nền móng và khơi nguồn cho công cuộc cải tổ nền đại học nói riêng và cho sự thịnh vượng và văn minh của quốc gia nói chung./.

 
Giản Tư Trung 
Viện IRED (TP. HCM)
-------------------------------------------------------------------------
(ThuanNV sưu tầm theo: Tạp chí Tia Sáng - 11/5/2012